วัคซีน คืออะไร 

             การสร้างภูมิคุ้มกันให้กับร่างกายมีสองวิธีที่สำคัญ  วิธีแรกคือการให้ภูมิคุ้มกันชนิดสำเร็จรูปหรือที่เรียกกันเป็นภาษาหมอว่า  “อิมมูโกลบุลิน”  ซึ่งเมื่อให้เข้าสู่ร่างกาย ภูมิคุ้มกันนี้จะสามารถออกฤทธิ์ต่อต้านเชื้อโรคได้ทันที  ส่วนวิธีที่สองคือ การให้วัคซีนเพื่อกระตุ้นร่างกายให้สร้างภูมิคุ้มกันหรือแอนติบอดี ซึ่งวิธีนี้อาจใช้เวลานับสัปดาห์หรือเดือน กว่าจะมีภูมิคุ้มกันเพื่อป้องกันโรคได้

            วัคซีนจะทำหน้าที่กระตุ้นให้ร่างกายสร้างภูมิคุ้มกัน ซึ่งเปรียบเสมือนเป็นเครื่องป้องกันของร่างกาย และทำหน้าที่ต่อสู้กับเชื้อโรค ไม่ว่าจะเป็นเชื้อไวรัสหรือเชื้อแบคทีเรีย

            การให้วัคซีนเป็นหนึ่งในวิธีการสร้างเสริมสุขภาพให้แข็งแรง ที่มีความคุ้มค่ากว่าเมื่อต้องทำการรักษาหลังจากติดเชื้อหรือเป็นโรคแล้ว และต้องไม่ลืมว่าโรคบางโรคได้สูญหายไปจากโลก ส่วนหนึ่งคงเนื่องจากการนำวัคซีนมาใช้ เช่น โรคฝีดาษ และโรคบางโรคกำลังใกล้จะถูกกำจัดให้หมดไปด้วยการใช้วัคซีนเช่นกัน เช่น โรคโปลิโอ

            ขบวนการผลิตวัคซีนทำขึ้นเพื่อให้ได้วัคซีนที่มีประสิทธิภาพสูงในการป้องกันโรค และต้องมีความปลอดภัยอย่างมากเมื่อนำไปใช้ และไม่ว่าเวลาจะผ่านไปนานเท่าใด ก็ยังมีความพยายามอย่างต่อเนื่องในการพัฒนาและวิจัยวัคซีนชนิดใหม่ ๆ เพื่อต่อสู้กับโรคร้ายที่คุกคามมนุษยชาติ ไม่ว่าจะเป็นวัคซีนไข้เลือดออกและวัคซีนเอดส์ 

            บางครั้งคนส่วนใหญ่อาจคิดว่าวัคซีนเป็นของที่มีไว้เพื่อใช้สำหรับเด็กเท่านั้นแต่ที่จริงแล้ว วัคซีนเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับผู้ใหญ่ด้วยเช่นกัน การให้วัคซีนบางชนิดมีความมุ่งหวังเพื่อให้เกิดประโยชน์ในผู้ใหญ่เป็นสำคัญ เช่น วัคซีนอีสุกอีใส วัคซีนตับอักเสบเอ วัคซีนไข้หวัดใหญ่ วัคซีนนิวโมคอคคัส เป็นต้น เนื่องจากว่า หากผู้ใหญ่เกิดโรคต่าง ๆ เหล่านี้แล้ว อาจมีอาการรุนแรง 

ประเภทของวัคซีน 

            ตามหลักวิชาการด้านการแพทย์และสาธารณสุข การจัดกลุ่มหรือแยกประเภทของวัคซีนจะอาศัยวิธีการผลิต และแผนการสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคของประเทศ เป็นหลักสำคัญ 

            เมื่อใช้วิธีการผลิตเป็นตัวจำแนก จะได้วัคซีน 3 ประเภทคือ 

1.      วัคซีนประเภทท็อกซอยด์ หมายถึงวัคซีนที่ผลิตขึ้นโดยนำพิษของเชื้อโรคมาทำให้หมดฤทธิ์ไป แต่ยังสามารถกระตุ้นภูมิคุ้มกันได้ ใช้สำหรับโรคติดเชื้อที่เกิดจากพิษของเชื้อได้แก่ โรคคอตีบ และโรคบาดทะยัก 

2.      วัคซีนเชื้อตาย หมายถึงวัคซีนที่ผลิตขึ้นโดยใช้เชื้อโรคทั้งตัวหรือเฉพาะชิ้นส่วนของเชื้อโรคที่ตายแล้ว เช่น วัคซีนตับอักเสบบี วัคซีนไอกรน วัคซีนไข้สมองอักเสบเจอี วัคซีนตับอักเสบเอ วัคซีนโปลิโอชนิดฉีด วัคซีนไข้หวัดใหญ่ เป็นต้น 

3.      วัคซีนเชื้อเป็น หมายถึงวัคซีนที่ผลิตขึ้นโดยใช้เขื้อโรคมาทำให้ฤทธิ์อ่อนลงจนไม่ทำให้เกิดโรค แต่เพียงพอที่จะกระตุ้นภูมิคุ้มกันของร่างกายได้ เช่น วัคซีนหัด-หัดเยอรมัน-คางทูม วัคซีนอีสุกอีใส เป็นต้น 

       และหากใช้แผนการสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคของประเทศ อันเป็นแผนที่จัดทำขึ้นเพื่อง่ายต่อความเข้าใช้และคำนึงถึงประโยชน์ในการนำไปใช้ สามารถจำแนกวัคซีนได้เป็น 4 ประเภทคือ

1.      วัคซีนพื้นฐานหรือวัคซีนบังคับ หมายถึงวัคซีนที่ได้รับการบรรจุในแผนสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคของประเทศ แนะนำให้ใช้ในเด็กไทยทุกคน ได้แก่ วัคซีนบีซีจี วัคซีนตับอักเสบบี วัคซีนคอตีบ-บาดทะยัก-ไอกรน วัคซีนโปลิโอชนิดกิน วัคซีนหัด-หัดเยอรมัน-คางทูม และวัคซีนไข้สมองอักเสบเจอี

2.      วัคซีนเผื่อเลือก หมายถึงวัคซีนที่อาจมีประโยชน์ แต่โรคที่ป้องกันได้ด้วยวัคซีนเหล่านี้ยังไม่มีความสำคัญด้านสาธารณสุขในลำดับต้น ๆ รวมทั้งวัคซีนมีราคาสูงซึ่งยังไม่สามารถสร้างความมั่นใจเรื่องความคุ้มค่าหากนำมาใช้กับเด็กทั้งประเทศ รัฐบาลจึงไม่ได้จัดสรรงบประมาณให้กับวัคซีนกลุ่มนี้ สำหรับประชาชนที่ต้องการฉีดมักต้องเสียค่าใช้จ่ายด้วยตนเอง ได้แก่ วัคซีนตับอักเสบเอ วัคซีนอีสุกอีกใส วัคซีนฮิบ วัคซีนนิวโมคอคคัสชนิดคอนจูเกต วัคซีนโรคตา และวัคซีนมะเร็งปากมดลูก
นอกจากนี้ วัคซีนเผื่อเลือกยังหมายรวมถึงวัคซีนที่ได้รับการพัฒนาเพื่อให้มีผลข้างเคียงลดลง ซึ่งนิยมใช้ในประเทศพัฒนาแล้ว และมีการนำเข้ามาใช้ในประเทศไทย เช่น วัคซีนโปลีโอชนิดฉีด และวัคซีนไอกรนชนิดไม่มีเซลล์
คาดว่าในอนาคตวัคซีนเผื่อเลือกบางฃนิดอาจถูกจัดให้เป็นวัคซีนพื้นฐาน ซึ่งขึ้นอยู่กับการพิจารณาอย่างรอบด้านถึงความคุ้มค่าที่จะได้รับ 

3.      วัคซีนพิเศษ  หมายถึงวัคซีนที่มีข้อบ่งชี้ชัดเจนเพื่อใช้ในกลุ่มคนที่มี ความเสี่ยงสูงต่อการเกิดโรค หรือหากเกิดโรคอาจมีอาการและภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรง เช่น วัคซีนนิวโมคอคคัสสำหรับผู้ป่วยที่ไม่มีม้าม วัคซีนไข้หวัดใหญ่สำหรับผู้ป่วยโรคหัวใจ โรคปอดเรื้อรัง และผู้สูงอายุ วัคซีนพิษสุนัขบ้าสำหรับผู้ที่ถูกสัตว์กัด วัคซีนทัยฟอยด์สำหรับผู้ที่จะเดินทางไปยังพื้นที่ที่มีการระบาดของโรคทัยฟอยด์ วัคซีนไข้กาฬหลังแอ่นสำหรับผู้ที่จะเดินทางไปยังประเทศทางตะวันออกกลาง เป็นต้น 
4.      วัคซีนที่อยู่ระหว่างการวิจัยและพัฒนา หมายถึงวัคซีนที่มีความสำคัญในการป้องกันโรคที่กำลังเป็นปัญหาในหลายประเทศ และยังอยู่ในขั้นตอนของการวิจัย การผลิต หรืออยู่ระหว่างการทดลองในอาสาสมัคร เช่น วัคซีนไข้เลือดออก วัคซีนมาลาเรีย วัคซีนเอดส์ เป็นต้น

งานควบคุมโรค สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดกำแพงเพชร
ถ.กำแพงเพชร-สุโขทัย อ.เมือง จ.กำแพงเพชร 62000
โทร 055 - 705188,055 - 705194 ต่อ 130,131